Al bijna vijftig jaar woedt in Colombia een oorlog tussen het leger, de FARC, het ELN, paramilitairen en drugsbendes. De afgelopen jaren legden echter ook tienduizenden strijders hun wapens neer. Hier een deel van een reportage over dit thema dat in 2006 in `De Groene Amsterdammer´ verscheen. JK `De fusillementen waren het ergst. Sommigen van ons hielden ervan om mensen te doden, maar ik heb er nooit tegen gekund. Maar het hoorde bij de discipline. Als in een dorp iemand een kip gestolen had, kon dat voldoende voor ons zijn om hem af te maken`. José is even stil en kijkt naar buiten, door de openstaande deur. Hij heeft angst, elke dag. `Elk moment kan iemand uit een auto stappen en me overhoop schieten. Op desertie uit de FARC staat de doodstraf`. José is één van de tienduizenden Colombianen die de afgelopen jaren de wapens neerlegde, mannen en vrouwen die voor de FARC, de ELN of de paramilitairen vochten. De redenen om lid te worden van deze groepen zijn doorgaans nogal onspectaculair: verveling, geen werk, mijn vrienden zijn ook al lid. `Ik was dertien toen ik tot de FARC toetrad`, vertelt José. `Er was geen werk in het dorp waar ik vandaan kwam. Bovendien hield ik van wapens, dat doe ik nog steeds. Met een wapen voel je je zekerder. De eerste jaren beviel het leven bij de FARC me. Alles wordt voor je geregeld; je eten, je kleren, je huisvesting. Ik was verantwoordelijk voor het onderhouden van wapens: pistolen, geweren, mortieren, raketwerpers. We hadden verschillende types mitrailleurs: de AK 47`s, de Venezolaanse FAL, de Israëlische Galil. De AK 47`s waren nieuw en kwamen uit Jordanië. Het probleem was echter de munitie. Kogels worden niet in Colombia gemaakt. Een kogel kost wel 4500 peso’s (ongeveer twee Euro, JK). Dat is dus de prijs van een mensenleven in Colombia. Na een gevecht vroeg onze commandant altijd als eerste hoeveel wapens we hadden verloren of veroverd. Dat was het belangrijkste, het aantal manschappen was minder interessant`. Volgens José is er weinig meer over van de vroegere idealen van de FARC. `Elk front heeft zijn specialisatie. Sommigen doen afpersing, anderen specialiseren zich op ontvoeringen. Maar waar het uiteindelijk om gaat, is territorium. Alle partijen zijn op grote schaal in de drugshandel verwikkeld. Wie het territorium beheerst, beheerst ook de drugshandel`. Uiteindelijk deserteerde José omdat hij het moorden niet meer uithield. `Ik zei dat ik een vriend in de buurt ging opzoeken. In werkelijkheid ben ik ben naar de dichtstbijzijnde legerpost gegaan, met een pistool, een granaat en een agenda vol namen en adressen`. Nadat José zich bij de legerbasis had overgegeven, volgde voor hem het gebruikelijke traject voor gedemobiliseerden: eerst acht dagen verhoor op de legerpost, om enerzijds waardevolle informatie voor het leger in te winnen en anderzijds om te controleren of de deserteur daadwerkelijk is wie hij zegt te zijn. Daarna ontving José in Bogota twee jaar lang financiële ondersteuning van de overheid, psychologische hulp en een opleiding. Aan het eind van zijn twee jaar in het re-integratieproject kreeg hij acht miljoen peso’s, ongeveer 3500 Euro, om daarmee een huisje te kopen. José had geluk, want hij heeft inmiddels een baantje bij een houtzagerij gevonden. Vele reinsertados vinden echter geen werk. Wie dan geen steun van een partner heeft, vervalt al snel in de criminaliteit. Een burgerlijk leven opbouwen is moeilijker dan met een wapen omgaan. Met een wapen krijg je doorgaans wat je wilt. Zonder wapen, als werkloze burger in een ander deel van het land dan waar je vandaan komt, ziet het leven er niet zo eenvoudig uit. Het stoffige stadje waar José tegenwoordig woont, ligt aan de rand van La Macarena, een berucht coca-productiegebied. In 1999 trok de Colombiaanse overheid zich tijdelijk terug uit dit gebied ten grootte van Nederland en liet het over aan de FARC, om er met hen over vrede te kunnen onderhandelen. De onderhandelingen kwamen echter nooit van de grond en sinds 2002 is de zone weer oorlogsgebied. De FARC heeft er enorme cocaplantages, die het leger met speciale troepen probeert te vernietigen. Alle planten moeten met de hand, met wortel en al, uit de grond worden getrokken. Vele dorpsbewoners komen tussen de gevechten terecht en moeten vluchten. `Elke dag komen hier nieuwe desplazados aan`, vertelt José Orley Rodriguez in het hete kantoortje van ASDEGEN, een vereniging die voor de rechten van ontheemden opkomt. `De meesten van hen zijn volledig getraumatiseerd. Wij komen voor hun rechten op. Vaak zijn ze bang, maar dan vertel ik hen dat we één grote familie zijn. Ik ben zelf ook een ontheemde`. Rodriguez wijst hen op hun recht op medische verzorging en huisvesting. Volgens Rodriguez moet hij oppassen met zijn werk. `Het is levensgevaarlijk, want wij klagen de mensen die achter de verdrijvingen zitten aan. Er zijn al meerdere van mijn collega’s vermoord'. Getraumatiseerd `Laten we eerlijk zijn: een groot deel van de ontheemden verbouwde zelf ook coca`, vervolgt Rodriguez. `Het levert het meeste op. Maar het is eveneens onze dood. Daarom probeer ik de mentaliteit van de mensen te veranderen. Ik probeer de ontheemden duidelijk te maken, dat we andere dingen moeten produceren, zoals ananas, koffie en rijst`. Even later knettert Rodriguez op een brommertje door de straten van het landbouwstadje. Van straten met lage huizen is het beeld inmiddels naar straten met tentachtige bouwsels veranderd, met af en toe half affe betonnen huisjes. `Dit is Morichal`, volgens Rodriguez. `Hier wonen zo`n 600 gezinnen, de meesten van hen verdrevenen. Vorige week zijn hier meer dan 50 gevallen van dengue geconstateerd. Er is hier geen riolering of leidingwater; de mensen halen hun water uit een put`. In één van de huisjes woont Sonia, een bezorgd kijkende, ineengedoken moeder van vier kinderen. Aan de kale betonnen wanden in haar woning hangen de portretten van haar vier kinderen. Het keukentje wordt met een gordijn van de rest van de woning afgeschermd. Een paar aluminium pannen hangen aan de muur. `Ik woon hier sinds een half jaar`, vertelt Sonia schuchter. `Dankzij de hulp van ASDEGEN konden we hier terecht. We moesten vluchten, omdat de FARC wist dat één van mijn zoons bij het leger is. We moesten halsoverkop weg, niets konden we meenemen. We vertrokken op woensdag, de maandag daarop werden alle mensen uit het dorp die achterbleven door de FARC vermoord`. We laten Sonia zachtjes huilend achter. Stadsguerrilla Die avond spreek ik Marcus. Hij verschijnt als een spook uit de duisternis, terwijl een tropische stortbui op hem neerdaalt. Hij komt net van de avondschool, waar hij leert lezen en schrijven. Marcus is begin veertig. Hij was tot een paar maanden geleden één van de belangrijkste commandanten van het ELN, het Leger voor Nationale Bevrijding. Hij deserteerde uit het ELN met 32 soldaten. Ook hem dreigt de dood. Marcus is duidelijk zeer nerveus. Zijn rechtervoet tapt constant op en neer. Hij heeft een kalend hoofd en een vermoeide blik. `Het begon in de jaren tachtig, toen ik besloot me aan te sluiten bij het ELN. Ik wilde vechten tegen de armoede in het land, voor de rechten van de boeren. Ik werd de commandant van de Frente Heroes de Anori, een commando in de buurt van Medellin. We bliezen elektriciteitsleidingen op, we blokkeerden de weg tussen Medellin en Bogotá. We begonnen met een stadsguerrilla in de sloppenwijken van Medellin. We beheersten een aantal wijken en probeerden er de mensen te organiseren. We hadden er medische verzorging voor onze strijders, we handelden er onze wapenaankopen af, we regelden er kleding en onderdak. Na verloop van tijd begon ik me af te vragen of we wel goed bezig waren. Ik maakte een analyse van wat er in de rest van de wereld gebeurde, in Cuba, in de Sovjetunie, in Nicaragua. In sommige landen was de linkse revolutie gelukt, maar in Colombia waren we al meer dan veertig jaar aan het vechten en hadden we nog steeds niet meer dan een kwart van het land onder controle. Bovendien zag ik, dat we in onze revolutionaire strijd onze waarden aan het verliezen waren. We voerden steeds meer aanvallen op de burgerbevolking uit. Ik realiseerde me dat een revolutie op deze manier niet zou werken. Uiteindelijk besloot ik het ELN te verlaten. Op een dag was ik ziek en vroeg ik om toestemming om voor medische verzorging naar Medellin te gaan. Daar heb ik mijn gezin bezocht en afscheid van hen genomen. Ik was ervan overtuigd dat mijn vlucht mijn dood zou worden, maar ik was bereid te sterven. Toen ben ik vanuit Medellin naar een legerbasis gegaan en heb me overgegeven. Ik had er van tevoren met de mannen uit mijn front in het geheim over gesproken; 32 mannen zijn me gevolgd. Het leven nu is moeilijk. Ik word gezocht, ik moet oppassen. Ik heb er spijt van dat ik twintig jaar van mijn leven heb weggegooid. Ik hoop dat ik in de toekomst een bedrijfje kan opzetten. Verder wil ik voor mijn kinderen zorgen. Van het geld dat ik aan het eind van mijn demobilisatieperiode krijg, wil ik een huisje kopen. Maar ik weet niet, of ik dat hier in Villavicencio wil. Dit is de stad, en ik kom van het platteland. Ik ben gewend om met een machete om te gaan`. Foto: Een reinsertado (deserteur van één van de gewapende groepen) en zijn nieuwe familie. De personen op de foto hebben geen relatie met het artikel.